يكي از معضلات دوران كودكي، چاقي در
اين گروه سني است كه زمينه ساز چاقي در بزرگسالي است و مشكلات
روانشناختي نظير عدم خودباوري، كاهش معاشرت، افزايش چربي خون، فشار
خون و افزايش احتمال ديابت را به دنبال دارد. در اين سنين كم وزني
و لاغري نيز خيلي بيشتر از چاقي ديده ميشود كه نتيجه آن، نارسايي
رشد و كاهش قدرت تمركز و يادگيري بچهها است و موفقيت آنها را در
درس و امتحانات كاهش ميدهد. نوع مواد غذايي كه كودك در
ميانوعدههاي صبحگاهي در ميان همسن و سالانش دريافت ميكند،
ميتواند به تدريج اين مشكلات را كاهش دهد.
كوتاهي قد، مشكل ديگري است كه
رابطه مستقيمي با تغذيه نادرست دارد. دكتر كيمياگر در اين رابطه
ميگويد: قد از جمله
معيارهايي ست كه وضعيت تغذيهاي افراد را در درازمدت نشان ميدهد.
بسياري از خانواده ها در تلاش هستند تا بچه هايشان
قدي بلند داشته باشند و به
اين دليل نزد هزاران متخصص ميروند و نظر آنها را در اين رابطه
جويا ميشوند. بهطور كلي مواد مغذي نظير كلسيم، آهن، روي، پروتئين
و ويتامين A نقش موثري در رشد قدي
بچه ها داشته و مصرف منظم مواد غذايي نظير انواع گوشتها و ماهي،
انواع لبنيات، ميوه ها و سبزيجات اين تاثير را بيشتر ميكند.
در دوران بلوغ به دليل جهش رشدي، نياز به مواد مغذي افزايش مي
يابد، اما در اغلب موارد اين نيازها با تغيير عادات غذايي تامين
نشده و در بسياري از موارد كمبودهاي تغذيهاي ديده ميشود.
در اين دوران املاحي چون كلسيم، آهن، روي و منيزيم هم بايد به
ميزان دو برابر دريافت شوند، اتفاقي كه معمولا رخ نميدهد. وضع
وقتي بدتر ميشود كه بدانيم 14 درصد از مجموع انرژي دريافتي
نوجوانان پسر و 15 درصد از كل انرژي دريافتي نوجوانان دختر از
نوشابه هاي گازدار و آبميوه هاي آماده تامين مي شود.
همچنين نياز به اسيد فوليك و ويتامينهاي گروه B و نيز ويتامينهاي
A،C وE برايرشد بافتهاي جديد به شدت بالا مي رود و در
نتيجه نياز به مصرف ميوه ها و سبزيجات چندين برابر ميشود. در اين
ميان عواملي نظير خوردن وعده هاي غذايي نامناسب، كم خوردن غذا،
خارج از خانه غذا خوردن به ويژه در فصل مدرسهها و... كمبود اين
مواد مغذي را افزايش ميدهد. در نتيجه دادن آموزش به اين سنين در
جهت اصلاح عادات غذايي بسيار موثر خواهد بود.
بوفه مدرسه از جمله مكانهايي است كه در سلامت تغذيه اي بچه ها در
هر گروه سني تاثير فراواني دارد. درواقع اگر پول توجيبي بچه ها
اجازه دهد، ترجيح مي دهند اصلا از خانه غذايي نياورند و همه ميان
وعده هاي خود را با خوراكيهاي بوفه تامين كنند.
مطالعات نشان ميدهد كه در اغلب غذاهاي آماده،
اسيد فوليك، آهن، كلسيم و ويتامينA به ندرت ديده مي شود.
به علاوه ميزان ويتامينC در اين غذاها بسيار كم است و اغلب، 50
درصد از كالري اين غذاها از گروه چربيها تامين مي شود، كه مصرف
مداوم آنها چاقي را هم به دنبال دارد. جالب است بدانيد كه در
سالهاي نوجواني بيش از يكصد هزار غذاي تبليغي از نظر بچه ها مي
گذرد كه اكثر آنها از چربي فراوان و كربوهيدراتهاي ساده تشكيل شده
اند و بيش از 65 درصد آنها را نوشيدنيها و شيرينيها تشكيل مي دهند.
بيش از 80 درصد مواد غذايي كه در بوفه هاي مدارس به فروش ميرسند
نيز از همين گروه مواد غذايي هستند.
دكتر مسعود كيمياگردر مورد بوفههاي مدارس مي گويد: <بوفه هاي
مدارس هم يك فرصت هستند و هم يك تهديد. فرصت هستند از اين نظر كه
با فروش شير، كيك، بيسكوئيت، انواع آبميوه هاي تازه (به شرطي كه در
خود مدرسه آبميوه هاي طبيعي تهيه شود ) و خود ميوه هاي تازه،
ميتوانند اثرات بسياري را در سلامت بچه ها داشته باشند اما از سوي
ديگر با فروش مواد غذايي كم ارزش و يا حتي بيارزش ميتوانند
سلامتي آنها را به مخاطره بياندازندو مضرات بسياري روي كوتاهي قد
آنها داشته باشد .بطوريكه انها از هم سن و سالان خود كوتاه قد
ترند.>
در مطالعهاي كه در سال 2003 در دانشگاه كاليفرنيا به انجام
رسيد،معلوم شد بچههاي دبستاني بيشترين مواد غذايي چرب را در مدرسه
و بوفه ها تهيه ميكنند و تخمين زده شد كه هر بچه،26 گرم چربي را
در زنگهاي تفريح از بوفه ها دريافت ميكند. اين ميزان در يك رژيم
غذايي سالم بايد معادل 20 باشد. در ضمن كودك در هنگام ناهار، از
غذاهايي كه در مدرسه به فروش مي رسند،31 گرم چربي دريافت ميكند در
حالي كه اگر اين غذاها در منزل تهيه شود چربي دريافتي به 21 گرم
تقليل مي يابد. مطالعه ديگري هم كه در سال 2004 در مركز علوم
ايالات متحده به انجام رسيد، نشان داد قسمت بزرگي از مواد غذايي كه
در بوفه مدارس به فروش ميرسد، مواد غذايي پرچرب و نوشيدنيهاي
شيرين است. از آن بدتر اين كه 75 درصد از نوشيدنيها را نوشيدنيهاي
گازدار شيرين و آبميوههاي آماده و 80 درصد از مواد غذايي را انواع
آبنباتها، چيپس و انواع شيريني جات تشكيل مي دهند. اين درحالي است
كه بچه ها در مقاطع راهنمايي، كمترين مقدار ميوه ها، سبزيجات و شير
و بيشترين مصرف انواع نوشيدنيهاي شيرين و سبزيجات پر چرب نظير سيب
زميني سرخ كرده را دارند.
چند نكته
ساده
بسياري از خانواده ها تصور مي كنند كه آوردن غذا از خانه كافي است،
در حالي كه آنها سخت در اشتباه هستند. خيلي وقت ها با اينكه بچهها
از خانه غذا مي آورند، اما تحت تاثير دوستانشان در مدرسه غذايي را
كه از خانه آوردهاند مصرف نميكنند و با پول توجيبي خود، از بوفه
خريد مي كنند. به علاوه غذاهايي كه از خانه آورده ميشوند به دليل
محدوديت از تنوع چنداني برخوردار نيستند و گاهي اصلا اشتهاي بچهها
را برنمي انگيزند. والدين بايد توجه داشته باشند كه از مواد غذايي
مورد علاقه بچه ها استفاده كنند و ساندويچها و ميوه هايي را كه بچه
ها بيشتر ترجيح ميدهند، برا ي تغذيه آنها بگذارند. دكتر كيمياگر
در اين رابطه ميگويد: <از جمله بهترين ساندويچهايي كه ميتوان
براي دانشآموزان تهيه كرد، ساندويچ مرغ، همبرگر و تخممرغ است كه
در كنار سبزيجات و ميوه ها ميتواند يك وعده غذايي كامل را تشكيل
دهد.>
توجه داشته باشيد كه در غذاهايي كه براي مدرسه فرزندانتان تهيه مي
كنيد از هر 5 گروه غذايي يعني، غلات كامل،
ميوه ها، سبزيها، پروتئينها و غذاهايي كه سرشار از كلسيم
هستند مانند لبنيات، وجود داشته باشد. از آنجايي كه بچه ها وقت
زيادي براي خوردن غذا صرف نميكنند، پس بايد از غذاهايي كه در حجم
كم بيشترين ميزان مواد مغذي را دارند استفاده كنيد. براي مثال،
مصرف يك ساندويچ مرغ كه در آن از سبزيجاتي نظير كاهو و گوجه فرنگي
استفاده شده است به همراه يك عدد سيب در زمان ناهار، بسيار مغذي
است. به علاوه براي ميان وعده ها مي توانيد نانهاي تست شده به
همراه كره بادام زميني و كمي مربا و يك شير پاكتي معادل يك ليوان،
انواع مغزها به ميزان يك مشت و انواع ميوه ها را در نظر بگيريد. در
ضمن، مصرف هفتهاي يكبار از انواع شيرينيجات و نوشيدنيهاي مورد
علاقه بچه ها نه تنها ضرري ندارد بلكهآنها را از مصرف بيش از
اندازه شيرينيجات باز ميدارد.
منبع
:هفته نامه سلامت
September 16, 2005
